Вирус чикләрне белми, һәм кешеләр даими рәвештә кыргый табигать хайваннары һәм йорт терлекләре белән даими элемтәдә торган авыл җирлекләре, махсус куркыныч төркемдә. Бу хакта район ветеринария берләшмәсе җитәкчесе Рәис Хөснуллин белән әңгәмә кордык.
– Рәис Сәлих улы, безнең район өчен котыру авыруы проблемасы бүген ни дәрәҗәдә актуаль?
– Чыннан да, котырыну реаль куркыныч булып тора. Вирус кыргый табигатьтә даими әйләнә. Төп таратучылар – төлкеләр, янутсыман этләр, ярканатлар. Йорт хайваннары, аеруча этләр һәм мәчеләр, алардан йоктыра. Кеше бу чылбырда – очраклы, ләкин иң хәлсез буын. Сезонлылык та роль уйный: көзен һәм кышкы-язгы чорда кыргый җәнлекләр азык эзләп кеше яшәгән урыннарга ешрак чыгалар.
– Йоктыру ничек бара? Бары тик тешләү ашамы?
– 99 процент очракта тешләп йоктыралар. Вирус авыру хайванның селәгәйендә була. Ләкин, әгәр тиредә хәтта микроярыклар яки тырналган урыннар булса да, селәгәй белән дә йоктырырга мөмкин. Вирус бик хәйләкәр. Мускулга эләккәч, ул әкрен генә, сәгатенә 3 миллиметр чамасы тизлек белән, нерв җепселләре буйлап үзәк нерв системасына таба хәрәкәт итә. Нәкъ менә шуңа күрә инкубация чоры бар – 10 көннән алып берничә айга кадәр, ә кайчакта бер елга кадәр. Бу – кешене коткаруның төп мөмкинлеге булган вакыт.
– Әгәр бу мөмкинлекне кулдан ычкындырсаң һәм авыру башланса, нәрсә була?
– Башта тешләнгән урында кычыту барлыкка килә, җәрәхәт кызара, температура күтәрелә. Ләкин иң характерлысы – икенче фаза, уяну фазасы. Һәр искән һава, якты ут яки көчле тавыш газаплы өзеклекләргә китерә. «Судан курку» (гидрофобия), «яктылыктан курку» сүзләре дә шуннан килеп чыккан. Кеше контролен югалта, кешегә хас булмаган көч күрсәтә. Ә аннары «коточкыч тынычлану» – паралич башлана. Үлем сулыш туктаудан килә. Әгәр авыру башланган икән, аны дәвалау мөмкин түгел. Шуңа күрә без әйтәбез: әгәр сезне тешләгәннәр икән, исәп көн буенча түгел, сәгать буенча бара.
– Әйдәгез төгәл инструкцияләр бирик. Хайван тешләгәннән соң беренче минутларда кеше нәрсә эшләргә тиеш?
– Беренче һәм төп нәрсә – паникага бирелмәскә, ләкин тиз эш итәргә.
- Яраны яндырырга да, тегәргә дә ярамый.
- Яраны яхшы итеп юарга. Иң яхшысы – 10-15 минут дәвамында гади хуҗалык сабынының 20 процентлы эремәсе белән. Сабын вирусның липид тышчасын җимерә. Ярасы тирән булса, агым белән юыгыз.
- Ашыгыч рәвештә травмпунктка яки поликлиникага хирургка барырга. Бары тик табиб кына куркынычны бәяли һәм вакцинация билгели ала.
- Хайванны табарга тырышырга. Әгәр дә ул эт яки мәче булса, аны ветеринарлар 10 көнлек карантинда карарга тиеш. Әгәр хайван сәламәт икән – прививкалар курсын туктатырга мөмкин булачак. Әгәр ул юкка чыккан яки үлгән икән – прививкалар мәҗбүри.
– Прививкалар турында сөйләгез әле. Күпләр алардан курка, бу иске кинодагы кебек корсакка 40 укол, диләр.
– Үзеңне һәм үз хайваннарыңны ничек якларга?
– Профилактика ике дәрәҗәгә бүленә. Беренчесе – ветеринария. Барлык йорт этләрен һәм мәчеләрен ел саен мәҗбүри вакцинацияләү. Хуҗасыз этләр – бу куркынычның төп төркеме. Алар беренче булып төлке яки ярканат белән очраша. Икенчесе – шәхси. Балаларга аңлатыгыз: таныш булмаган хайваннарга якын килергә ярамый. Парктагы керпе яки тиен булса да, кыргый җәнлекләрне сыйпарга ярамый. Әгәр урманда яки авыл читендә кешеләрдән курыкмый торган, чайкалып каршы килгән төлке күрәсез икән, аның котыру авырулы хайван булуы бик ихтимал. Якын килмәгез, җирле администрациягә яки ау күзәтчелегенә хәбәр итегез.
– Газета укучыларга төп киңәшегез?
– Билгесез яки вакцинацияләнмәгән хайванның теләсә кайсы тешләве – табибка шундук мөрәҗәгать итү өчен сәбәп. «Бәлки булмас әле» дип өметләнеп, оттырудан, биш укол ясатып, тыныч яшәү яхшырак. Котыру – ул шундый авыру, анда соңга калу чынлап та үлемгә китерә.
Нет комментариев