Якташыбыз рун язмаларын расшифровкалаган һәм алфавит булдырган

Сәнгать белеме докторы, Чуаш АССРның атказанган сәнгать эшлеклесе, Россия Федерациясенең атказанган сәнгать эшлеклесе, СССР рәссамнар берлеге әгъзасы Алексей Трофимовка 28 гыйнварда 90 яшь тулыр иде.

Алексей Александрович Чуаш милли Академиясе Президиумы әгъзасы, Чуашстан Фәннәр һәм сәнгать академиясе вице-президенты, Россия Федерациясе Сәнгать академиясенең мактаулы әгъзасы итеп сайлана. Якташыбыз – 200дән артык фәнни хезмәт авторы, шул исәптән чуаш чигүе, балалар өчен шигырьләр һәм китаплар орнаменты буенча да. Аксубайда Бөек Ватан сугышында һәлак булганнарга һәйкәл Алексей Трофимов проекты буенча эшләнгән.

Ул Россия Сәнгать академиясенең көмеш медале һәм Россия рәссамнар берлегенең Алтын медале белән бүләкләнгән. 2 дәрәҗә “Ватан алдындагы казанышлары өчен” ордены медаленә лаек булган.

Якташыбыз чуваш чигешен халыкның социаль һәм мәдәни тарихын тикшерүдә иң мөһим чыганакка җиткергән.

Галим гуманитар фәннәр институтында археология, архитектура һәм төзелеш эстетикасы бүлеген ачарга ярдәм итә, бу исә сәнгать белеме һәм этнологик тикшеренүләргә яңа этәргеч бирә.

Чуаш дәүләт гуманитар институтында ул кече, өлкән фәнни хезмәткәр буларак хезмәт итә, 1996-2002 елларда – ректор, 2014-2020 елларда – әйдәп баручы фәнни хезмәткәр. 1994 елда “Чуаш халык культ скульптурасы” диссертациясен яклаган.

Бу эштә Алексей Александрович үзе тапкан мәдәни һәйкәлләрдә борынгы рун язмаларын расшифровкалап кына калмый, борынгы алфавитны да яңадан торгыза.

Булачак галим үз халкының үткәне белән кызыксынуын балачакта ук күрсәтә.

Ул Югары Чуаш Кармәте авылында (хәзерге Иске Кармәт) крестьян-колхозчылар Александр Леонтьевич һәм Александр Григорьевна Трофимовлар гаиләсендә туа. Сугыш башланганда Алексейга җиде яшь була. Әтисе фронтта һәлак була. Малай авыр сугыш елларында мөстәкыйльлек һәм ныклык күрсәтеп, хезмәттә үсә. Алексей бик иртә халык сәнгате үрнәкләре белән кызыксына башлый: аны балчыктан һәм агачтан ясалган көнкүреш савыт-саба бизәлеше гаҗәпләндерә, алар әнисенең бәйрәм киемендә дә кабатлана. Ялгызы урманда йөрергә ярата.

Алексей Трофимовның киләчәккә юлы Германиядә вакытлы хезмәт елларын да билгеләргә ярдәм итә. Анда ул гарнизонда офицерлар йортында рәссам-бизәүче була.

Демобилизациядән соң булачак галим күпмедер вакыт район мәдәният йортында рәссам-декоратор булып эшли, аннары Аксубай урта мәктәбендә рәсем укытучысы булып эшли. Читтән торып Репин исемендәге Ленинград рәсем һәм архитектура институтын тәмамлый.

1969 елда Алексей Трофимов Чуаш Гуманитар институтына эшкә керешә, анда ул гомеренең соңгы көннәренә кадәр эшли.

1976 елда аның “Борынгы чуашларның космик күзаллаулары һәм аларны чигү орнаментында чагылдыру” дип аталган фәнни хезмәте дөнья күрә. Соңрак әлеге тема буенча кандидатлык һәм докторлык диссертациясен яклый.

“О, руннар, сез безнең бабаларыбызның телен саклыйсыз. Бу тел чиста, нәфис һәм матур. Кыйммәтле сүзләрнең текстлары ак киндер тукымага төрле төстәге ефәк белән чигелгән, агачка, ташка уелган, металлдан коелган... Ата-бабаларыбыз бу тел белән яшәгәннәр, аның белән гүзәллекләр тудырганнар, аның белән горурланганнар”, – дип язган галим.

Безнең данлыклы якташыбыз 2020 елның сентябрендә вафат булды.