Аксубайның 3 нче мәктәбе янындагы скверда күренекле чуаш шагыйре, прозаик һәм тәрҗемәче — Чуаш АССРның беренче халык шагыйре Николай Шелебиның тууына 145 ел тулуга багышланган тантаналы митинг булды.
Бюст итәге мәйданчыгына аның иҗатын хөрмәт итүчеләр: «Алдынгылар хәрәкәте» яшьләр хәрәкәтендә катнашучы укучылар, мәдәният эшлеклеләре һәм хөрмәтле кунаклар җыелды.
Җыелучыларга сәламләү сүзе белән район башлыгы Алмаз Мингулов мөрәҗәгать итте.
– Янәшәдә өч милләт – чуаш, рус һәм татар костюмнары кигән балаларны күрү күңелле, – диде ул. — Безнең районда бу өч милләт кешеләре бердәм яши. Николай Иванович хаклы рәвештә чуаш теле шагыйре булып санала, әмма аның иҗаты шулай ук татар, рус һәм башка телләр белән тыгыз бәйләнгән була, ул үзенең мирасын барысына да калдырган.
Шагыйрьнең иҗаты һәм шәхесе турында «Сувар» республика чуаш газетасының баш мөхәррире Ирина Трифонова сөйләде. Ул ассызыклаганча, Шелеби асылда дуслык җырчысы булган: аның әсәрләре күп телләргә тәрҗемә ителгән, ә ул үзе союздаш республикаларның гына түгел, чит илләрнең дә шагыйрьләре һәм язучылары белән дус булган.
Митингта аның иҗатына ихтыяҗ булуын һәм җәмгыятьнең рухи үсешенә керткән өлешен ассызыкладылар. Шулай ук шагыйрьнең кече ватаны белән тыгыз бәйләнеше турында да искә төшерделәр. Шелеби кешеләргә үткән тормыш турындагы истәлекләрне генә калдырырмаган, кайбер әсәрләрендә ул туган ягын тирән сагынуын белдерә.
Аксубай районында Шелебиләр нәселен дәвам итүчеләр яши. Шагыйрьнең оныгының оныгы, 3 нче мәктәп укытучысы Людмила Кандалина район җитәкчелегенә һәм мәдәният хезмәткәрләренә туганнары турында истәлекне саклаулары өчен рәхмәт белдерде һәм халыклар дуслыгының ролен ассызыклады.
– Сез татар, рус халыклары белән хезмәттәшлек иткән һәм үсешкә омтылган чуаш халкын хуплыйсыз. Сезнең алда түбәнчелек белән баш иябез, – диде ул.
Район ЧММҮ рәисе Роза Чентаева Шелеби татар авылында туган һәм балачактан ук берничә халыкның телен һәм мәдәниятен үзләштергән, дип искәртте. Ул шулай ук шагыйрь тормышындагы фаҗигале битләрне һәм аның сынаулар алдында ныклыгын телгә алды.
Митингта катнашучылар Николай Шелеби бюстына чәчәкләр салдылар. Чара азагында мәктәп укучылары башкаруында чуаш, татар һәм рус телләрендә аның шигырьләре яңгырады.
Николай Полоруссов 1881 елның 2 (14) маенда Чистай өязенең Яңа Үзи авылында туа. Аның гаиләсендә борынгы чуаш җырлары һәм риваятьләре сакланган һәм буыннардан-буыннарга тапшырылган: әби-бабалары халык авыз иҗатын белгәннәр, ә соңрак ул үзе карт әбисе хөрмәтенә Шелепи псевдонимын алган. 1891-1895 елларда Иске Мокшино авылында башлангыч земство мәктәбендә укый. Алга таба белем алуга гаиләнең көченнән килми, шуңа күрә ул ун елга якын туган авылында кала.
Тюрколог Николай Ашмарин үтенече буенча Полоруссов Чистай өязендә фольклор җыю белән шөгыльләнә. Аның шигъри талантын үстерүдә авыл укытучысы Александр Кузьмин (рәссам Н. Сверчковның абыйсы) зур роль уйный, аның аша ул «Хыпар» газетасында басылган чуаш язучылары һәм рус классиклары иҗаты белән таныша.
1906 елда ул «Россия» сатирик революцион җырын иҗат итә. 1907 елда, эзәрлекләүләрдән куркып, Себергә күченә: Красноярск —Ачинск тимер юлы төзелешендә, алтын чыгаруда эшли һәм 1910 елда Кедровка авылында җир участогы алып, крестьян хезмәте белән шөгыльләнә. Ул чорда шигырьләр бастыру өчен чуаш газетасы булмаганга («Хыпар» газетасы 1905-1907 еллардагы революциядән соң ябыла), ул татарча яза башлый.
1916 елда Шелеби армиягә алына, ләкин тиздән авыру сәбәпле демобилизацияләнә. Революциягә кадәр ул волость конторасында эш алып бара. Октябрь революциясеннән соң җәмәгать тормышына актив кушыла: ярлылар комитетында тора, авыл советы секретаре була, җирле мәдәни-агарту учреждениеләрендә эшли. 1922 елда Чабаксарга күчеп килә һәм әдәби эшчәнлек белән шөгыльләнә. Ул үзен әдәбиятка багышлый – әсәрләр иҗат итә, танылган авторларның хезмәтләрен чуаш теленә тәрҗемә итә.
1931 елда ул сукырайган, ләкин бу аның иҗатын туктатмаган.
Николай Полоруссов (Шелеби) 1945 елның 12 гыйнварында вафат була һәм Чабаксар мемориаль зиратында җирләнә.
Нет комментариев