Аксубай районы Дәүләт автоинспекциясе җитәкчесе: «Фликер –аксессуар түгел, ә өйгә билет»

Көннәр кыскара, кичке эңгер-меңгер килә, ә юллар боз белән каплана. Бу чорда үзеңне ничек сакларга, яктылыкны кире кайтара торган элементның ни өчен гомерне саклап кала алуы һәм кыраулар төшер алдыннан машина йөртүчеләргә нәрсәне искә төшерергә кирәклеге турында без Аксубай районы Дәүләт автоинспекциясе җитәкчесе Нияз Гыймалетдинов белән сөйләштек.

– Нияз Мансур улы, көзге чор җитте. Көннәр кыскару белән район юлларында хәлләр ничек үзгәрә?

– Кызганычка каршы, статистика мәрхәмәтсез. Көн яктылыгы кимү белән без җәяүлеләр катнашындагы юл-транспорт һәлакәтенең артуын теркибез. Төп сәбәп – күрүчәнлекнең кискен кимүе. Автомобиль белән идарә итүче машина йөртүче юлны июль иртәсендәге кебек үк яхшы күрә алмый. Вәзгыятьне яңгырлар, томан һәм көннәрнең кыскаруы катлауландыра.

–Сез күренүчәнлекне телгә алдыгыз. Бу проблеманың конкрет чишелеше бар – караңгыда “яктырып торырга” кирәкме?

– Бар, һәм ул һәр җәяүлегә үз гардеробын карарга мәҗбүр итәргә тиеш. Эңгер-меңгердә һәм тәүлекнең караңгы вакытында машина йөртүче кара киемле кешене нибары 25-30 метрдан гына күрә. Менә гади математика: сәгатенә 60 километр тизлек белән барган автомобильнең коры асфальттагы тормоз юлы 35-40 метр чамасы. Юештә – тагын да күбрәк. Ә машина йөртүченең бер секундка якын вакытны алып торган реакция вакытын исәпкә алып, тукталыш юлы 50 метрга якынлаша. Без автомобильнең тормоз юлы җәяүлене күргән арадан шактый артып киткәнен күрәбез. Бәрелешүдән качу мөмкинлеге юк диярлек.

–Шул ук вакытта эңгер-меңгер иң мәкерле вакытмы?

– Бик дөрес. Эңгер-меңгердә күрү мөмкинлеге начарлана. Күзләр әле төнге режимга көйләнмәгән, предметлар контурлары юылган. Кара куртка, кара чалбар, башлык — мондый шартларда җәяүле асфальт белән кушыла. Ул күзгә күренми башлый.

– Һәм монда беренче планга яктылыкны кире кайтара торган элементлар, фликерлар чыга. Аларның реаль нәтиҗәлелеге нинди?

–Бу модалы аксессуар яки кагыйдәләр таләбе генә түгел, бу, һич арттырусыз, үз гаиләңә кире әйләнеп кайтуга билет. Киемдә фликер булу машина йөртүче җәяүлене күргән араны 25-30 метрдан 150-200 метрга кадәр арттыра. Бу машина йөртүчегә кыйммәтле 5-7 секунд бирә. Бу вакыт эчендә йогынты ясарга, тизлекне киметергә, бәрелешүне булдырмый калырга мөмкин.

Без фликерларны балаларга гына түгел, өлкәннәргә дә киеп йөрергә киңәш итәбез. Бигрәк тә эшкә баручыларга яки аннан караңгыда кайтучыларга. Брелокны сумкага беркетегез, беләзекне җиңгә киегез, тасманы баланың рюкзагына ябыштырыгыз. Киемдә андый нокталар никадәр күбрәк булса, шулкадәр яхшырак. Фараларның яктысы алардан чагыла, һәм кеше юлда яктыртучы объектка әверелә. Фликерлар һәм яктылыкны кире кайтара торган элементлар бик арзан тора, ә тормыш – бәһасез. Бу үз иминлегегезгә иң отышлы инвестиция!

– Район Дәүләт автоинспекциясе халык белән бу юнәлештә ничек эшли?

– Без профилактик эшне активлаштырдык. Инспекторлар көн саен юлларда рейдларга чыгалар, җәяүлеләр кичүләренә һәм шәһәр яны трассаларына аерым игътибар бирәләр. Без мәктәпкәчә яшьтәге балалар һәм кече яшьтәге балалар белән чаралар оештырабыз, ата-аналар җыелышына киләбез. Балаларга без фликерның фонарь яктысында ничек эшләвен практикада күрсәтәбез. Ләкин балалар – ул көзге. Әгәр дә әти яки әни юл аша капюшонда, караңгыда һәм яктылык кайтаргыч элементларсыз барса, бала бу тотышны үзендә сеңдерәчәк.

– Сүз уңаеннан, өлкәннәрнең үз-үзләрен тотышы турында. Сезнең тәҗрибәгездә мондый гыйбарә бар: “Балаларга үрнәк күрсәтегез – юл хәрәкәте кагыйдәләрен үтәгез! Балалар үсәчәк, ә сезнең руль артында үз-үзегезне тотышыгыз аларның хәтерендә калачак”.

– Сез балага як-ягына карарга кирәклеген йөз тапкыр сөйли аласыз. Ләкин әгәр дә ул көн саен әтисенең, ашыгып, светофорның сары утына чыгуын яки тоташ сызык аша борылуын күрсә, бала нәкъ менә шушы дәресне үзләштерәчәк. Юл хәрәкәте кагыйдәләре – ул мәктәп предметы түгел. Бу культура. Сезнең руль артында үз- үзегезне тотышыгыз, эләктерү гадәтегез, «зебра»да җәяүле алдында әдәплелегегез – ул баланың аңында уелып кала торган әйбер. Ул үскәч, руль артында үзен нәкъ менә шулай тотачак.

– Әйдәгез, җәяүлеләр өчен һәркем автоматизмга җиткерергә тиешле төп кагыйдәләрне искә төшерик.

– Беренчесе һәм иң мөһиме: капюшон белән телефон — җәяүленең төп дошманнары. Юлга басар алдыннан телефоныгызны куегыз, башлыгыгызны салыгыз, колакчыннарыгызны алыгыз. Сез юлны күрергә һәм ишетергә тиеш.

Икенчесе: юлны җәяүлеләр кичүе аша гына кичегез. «Зебра»га чыгар алдыннан машина йөртүчеләрнең сезне күрүләренә һәм туктауларына инаныгыз. Эңгер-меңгердә машина йөртүче белән күзгә-күз элемтәгә керергә иренмәгез.

Өченчедән: торак пунктлардан читтә яктылыкны кире кайтара торган элементлар закон буенча мәҗбүри, әмма бистә эчендә ул сезнең сәламәтлек өчен дә кирәк.

–Кырау төшүләр дә күзәтелә инде. Машина йөртүчеләргә нәрсәне истә тотарга кирәк?

— Юлларда, бигрәк тә үзәнлекләрдә һәм күперләрдә төнге беренче минуслар булганда, иртәдән күзгә күренми торган нечкә боз катламы – бозлавык хасил була. Җәйге резина плюс биш градус булганда ук ката башлый һәм юл белән тоташуны югалта, ә бозда ул бөтенләй куркыныч.

–Тиздән тәгәрмәчләрне алыштыру мәсьәләсе килеп басачак. Автомобиль тәгәрмәчләрен кайчан алыштырырга?

– Кагыйдә гади: кайчан кар төшүгә түгел, температурага йөз тотабыз. Уртача тәүлеклек температура +5... +7 градустан түбән төшү белән – бу тәгәрмәчләрне алмаштыру өчен сигнал. Төнлә инде кыраулар була, һәм иртәнге боз әзерләнмәгән йөртүче өчен фаталь сюрприз булырга мөмкин. Беренче кар явуын һәм шиномонтажга зур чиратлар көтмәгез. Алдан хәстәрен күрегез. Тормозларның төзеклеген тикшерегез, пыяла юа торган сыеклыкны туңмый торган сыеклыкка алыштырыгыз һәм тизлек режимын киметегез. Тайгак юлда алда баручы автомобильгә кадәр ара гадәттәгедән ике тапкырга зуррак булырга тиеш.

– Әңгәмәбез азагында Аксубай районында яшәүчеләргә нәрсә әйтергә теләр идегез?

–Юлга чыгарга алдан ук әзерләнеп торыгыз. Машина йөртүче экстрасенс түгел, ул сезнең тиешсез урында урам аша чыгарга җыенуыгызны белми. Җәяүлеләргә – фликерлар киеп йөрү һәм игътибарлы булу мөһим. Машина йөртүчеләргә – тормоз юлының артуын истә тотарга һәм караңгыда юлларга җәяүлеләрнең чыгуына әзер булырга кирәк. Бары тик бергәләп, үзара ихтирам күрсәтеп һәм кагыйдәләрне үтәп, без юлда куркынычларны киметә алачакбыз. Үзегезне һәм якыннарыгызны саклагыз.

–Әңгәмәгез өчен рәхмәт.